SPİNOZA'NIN GÖZÜYLE DEMOKRASİ

Deleuze, Spinoza felsefesi için "Yazılmış en anti-hiyerarşik ontoloji" demektedir. Doğal olarak, bu felsefe üzerine kurulu politik fikirler de özgürleşme ile yoğun ilişkili olmaktadır. Spinoza, "Politik İnceleme"de siyasal erkin var olma amacının barış, güvenlik ve özgürlük olması gerektiğinden bahseder. Özellikle özgürlüğün önemini ısrarla vurgular. Spinoza, "Keşke suç isnatları sözden ziyade eylemlerle sınırlı olsaydı." derken, yüzlerce yıl öncesinden iktidarların tahakküm alanını sınırlıyor ve tam anlamıyla ifade özgürlüğünü savunuyor. Bu bağlamda, asgari bir yasaktan ve geniş bir özgürlükten yanadır.

Spinoza'nın felsefesinde en önemli kavramlardan biri de "Multitudo" kavramıdır. Michael Hardt ve Antonio Negri dahil birçok kişi, "Çokluk" kavramına denk geldiğini söylemektedir. Dr. Eylem Canaslan da "Multitudo"nun tüm çeşitlilikleri içeren bir çokluk olarak yorumlanabileceğini ve çoğulculuğa yakın olduğunu belirtmektedir. Spinoza, Multitudo kavramını farklı bağlamlarda kullanabilmiştir. Eylem Canaslan, Spinoza'nın Monarşi ve Aristokrasi'yi ele alırken bile demokratik bir şekilde işleyen meclislerden bahsettiğini, otokratik ve oligarşik sistemlere açık bir şekilde karşı çıktığını söylemektedir. Gerçekten de Spinoza'nın tiranlığa karşı tavrı çok nettir. Dolayısıyla, Demokrasi onun için en "mutlak", yani güçlü yönetim biçimi hâline gelmektedir.

Canaslan, Spinoza'nın fikirlerinin müzakereci bir demokratik sistem olarak tanımlanabileceğini söylemektedir. Spinoza'nın demokrasi anlayışında, sürekli etkileşim hâlinde olan meclisler ve denetim işlevi gören mekanizmalar önemli bir yer tutmaktadır. Kurumların şeffaf işlemesi gerektiğinden bahsedilmektedir. Yasalar, ortak iyiyi gözeten bir akılcılıkla oluşturulmalıdır ve uygulanması sağlanmalıdır. Bir kişinin veya zümrenin çıkarları değil, kolektif iyi ve yarar gözetilmelidir.

Dr. Eylem Canaslan'ın Dost Kitabevi'nden çıkan Spinoza: Yöntem, Tanrı ve Demokrasi isimli kitabı, bu konuda ufkumuzu açacak kadar iyi bir çalışmadır. Spinoza, demokrasiye ilişkin tüm fikirlerini yazamamasına rağmen, onun anlam ve kavram dünyasından hareketle şunu diyebiliriz: Demokrasi; sürekli yeniden kurulabilen, dinamik ve gelişime açık en makul siyasal sistemdir. Bugün için özgürlüğümüzün en rasyonel güvencelerindendir.