BONOBO VE ATEİST KİTABINA DAİR
"Empati" ve "dayanışma" gibi davranışların, sadece insan türüne özgü değil, birçok tür için de geçerli olduğunu duysanız ne düşünürdünüz?
Yaygın bilinen yanlışlardan biri, insan dışı canlıların duygusuz ve salt vahşi olduklarıdır. Halbuki birçok canlı türünde, özellikle de akrabalarımız olan maymun türlerinde, "empati" ve "işbirliği" gibi davranışlar oldukça yaygındır.
İnsan merkeziyetçi ve yüceltimci anlayışların ezberini bozan Frans de Waal, "Bonobo ve Ateist" kitabında, primatlar arasındaki ahlakî davranışları gözlemleyip yorumlamakta ve çok sayıda örnek vermektedir. Örneğin Bonobolarla ilgili şu örnek oldukça çarpıcıdır: Görme ve işitme engelli bir Bonobo maymununa, topluluğun diğer üyeleri tarafından sırayla bakıldığı bilinir.
Matriarkal bir sosyal yaşantıya sahip olan Bonoboların sorumluluk ve duyarlılık seviyesini göstermesi açısından bu örnek önemlidir. Zira bilindiği gibi, Darwin de, ahlakın doğrudan doğruya hayvanların sosyal içgüdülerinden türediğine dair tahminler yürütmüştür. Bu tahminlerin günümüzde bilimsel açıdan doğrulanması, Darwin'in bilimsel ilerleme açısından önemini göstermektedir.
Bonoboların insan toplumlarına kıyasla gelişmişlikleri, ilerlemenin teknoloji veya şehirlerle değil, eşitlik seviyesi ve dayanışma duygusuyla ilişkili olduğunu göstermektedir. De Wall'ın dediği gibi, empati ve dayanışmadan yoksun bir toplumda yaşanmaya değmez.
Frans De Wall, akıcı bir dille, ahlakın evrimsel kökenine ilişkin güzel bir yolculuğa çıkarıyor. Dinsel dogmalara karşı çıkarken, son derece barışçıl, dikkatli ve nazik bir dil kullanıyor. Eleştirel bakış açısı ve görüşlerini, bilimsel bulgu ve gözlemsel dayanaklarla temellendiriyor. Bu durum onu, ikna edici bir tutarlılığa ve samimiyete sahip olduğunu gösteriyor. Örneğin şu çok önemli noktaya dikkat çekiyor: "Dindar olsun olmasın, bütün insanlarla ilişkilerimde, neye inandıklarına değil ne kadar dogmatik olduklarına bakarak kesin bir sınır çiziyorum.”
Belki farkındalığımızı artırır umuduyla, Frans We Waal'ın şu cümleleri ile bitirmek istiyorum: "Bizler çift kutuplu maymunlarız. İyi günümüzde Bonobolar kadar iyi, kötü günümüzde Şempanzeler kadar mütehakkim ve sert olabiliyoruz."
Yaygın bilinen yanlışlardan biri, insan dışı canlıların duygusuz ve salt vahşi olduklarıdır. Halbuki birçok canlı türünde, özellikle de akrabalarımız olan maymun türlerinde, "empati" ve "işbirliği" gibi davranışlar oldukça yaygındır.
İnsan merkeziyetçi ve yüceltimci anlayışların ezberini bozan Frans de Waal, "Bonobo ve Ateist" kitabında, primatlar arasındaki ahlakî davranışları gözlemleyip yorumlamakta ve çok sayıda örnek vermektedir. Örneğin Bonobolarla ilgili şu örnek oldukça çarpıcıdır: Görme ve işitme engelli bir Bonobo maymununa, topluluğun diğer üyeleri tarafından sırayla bakıldığı bilinir.
Matriarkal bir sosyal yaşantıya sahip olan Bonoboların sorumluluk ve duyarlılık seviyesini göstermesi açısından bu örnek önemlidir. Zira bilindiği gibi, Darwin de, ahlakın doğrudan doğruya hayvanların sosyal içgüdülerinden türediğine dair tahminler yürütmüştür. Bu tahminlerin günümüzde bilimsel açıdan doğrulanması, Darwin'in bilimsel ilerleme açısından önemini göstermektedir.
Bonoboların insan toplumlarına kıyasla gelişmişlikleri, ilerlemenin teknoloji veya şehirlerle değil, eşitlik seviyesi ve dayanışma duygusuyla ilişkili olduğunu göstermektedir. De Wall'ın dediği gibi, empati ve dayanışmadan yoksun bir toplumda yaşanmaya değmez.
Frans De Wall, akıcı bir dille, ahlakın evrimsel kökenine ilişkin güzel bir yolculuğa çıkarıyor. Dinsel dogmalara karşı çıkarken, son derece barışçıl, dikkatli ve nazik bir dil kullanıyor. Eleştirel bakış açısı ve görüşlerini, bilimsel bulgu ve gözlemsel dayanaklarla temellendiriyor. Bu durum onu, ikna edici bir tutarlılığa ve samimiyete sahip olduğunu gösteriyor. Örneğin şu çok önemli noktaya dikkat çekiyor: "Dindar olsun olmasın, bütün insanlarla ilişkilerimde, neye inandıklarına değil ne kadar dogmatik olduklarına bakarak kesin bir sınır çiziyorum.”
Belki farkındalığımızı artırır umuduyla, Frans We Waal'ın şu cümleleri ile bitirmek istiyorum: "Bizler çift kutuplu maymunlarız. İyi günümüzde Bonobolar kadar iyi, kötü günümüzde Şempanzeler kadar mütehakkim ve sert olabiliyoruz."
Yorumlar
Yorum Gönder